İran nüvə obyektlərindən çox raket infrastrukturlarının bərpasına üstünlük verir.

The New York Times nəşrinin peyk görüntüləri əsasında apardığı təhlilə görə, İran ötən il İsrail və ABŞ zərbələri nəticəsində zədələnmiş ballistik raket obyektlərini sürətlə bərpa edib, iri nüvə obyektlərində isə yenidənqurma prosesi xeyli ləng gedir.

Məlumata əsasən, istehsal və sınaq sahələri də daxil olmaqla ondan çox ballistik raket obyektində təmir işlərinə zərbələrdən qısa müddət sonra başlanılıb. İranın silah proqramlarını izləyən ekspertlər bildirirlər ki, bərpanın tempi Tehranın raket arsenalını mümkün qədər tez bərpa etməyə fokuslandığını göstərir.

Peyk görüntüləri bəzi obyektlərin bir neçə ay ərzində yenidən fəaliyyətə başladığını ortaya qoyur. İranın ən iri və ən yeni bərk yanacaqlı raket istehsal məkanı hesab edilən Şahrud raket sınaq kompleksində qar yağışından sonra yolların tez təmizləndiyi, istilik izlərinin isə fəaliyyətin bərpa olunduğunu göstərdiyi qeyd olunur.

Qəzetin istinad etdiyi analitiklərin sözlərinə görə, kəşfiyyat qiymətləndirmələri İranın 2025-ci ilin iyun hücumlarından sonra ballistik raket proqramını əsasən bərpa etdiyini göstərir.

Ekspertlər The New York Times-a bildiriblər ki, İranın raketlərə üstünlük verməsi onun yeni zərbələrin qarşısını almaq üçün məhdud seçimlərə malik olması ilə bağlıdır. Ballistik raketlər Tehranın İsrailə və regiondakı ABŞ hərbi obyektlərinə qarşı ən operativ təhdid vasitəsi olaraq qalır.

ABŞ Milli Müdafiə Universitetinin Kütləvi Qırğın Silahlarının Tədqiqi Mərkəzinin məsləhətçisi Con P. Keys III bildirib ki, nüvə infrastrukturu zədələndiyi müddətdə raket imkanları İranın çəkindirmə strategiyasının əsas dayağıdır.

Bunun əksinə olaraq, İsfahan, Natanz və Fordo kimi əsas nüvə obyektlərinə aid görüntülər yalnız qismən təmir və möhkəmləndirmə işlərinin aparıldığını göstərir. Ekspertlər qeyd edirlər ki, ilkin mərhələdə görülən işlər əsasən zərərin qiymətləndirilməsi, dağıntıların təmizlənməsi və sabitləşdirmə ilə məhdudlaşıb.

Qərb və İsrail rəsmiləri İranın uranın zənginləşdirilməsi imkanlarını ciddi şəkildə bərpa etdiyinə və ya nüvə başlığı istehsalına yönəlmiş konkret addımlar atdığına dair əhəmiyyətli dəlil tapmadıqlarını bildiriblər.

Dekabr ayından bəri bəzi obyektlərdə yeni dam örtüklərinin quraşdırıldığı müşahidə olunsa da, analitiklər peyk görüntülərinin yeraltı fəaliyyət barədə dəqiq məlumat vermədiyini vurğulayırlar. İyun zərbələrinin yerüstü izləri isə hələ də aydın görünür.

Natanzda, Tehranın cənubunda yerləşən əsas uran zənginləşdirmə kompleksində zədələnmiş binalar dam örtükləri ilə bağlanaraq daxili hissənin görünməsi əngəllənib. İsfahanda isə uranın çevrilməsi ilə bağlı dağıdılmış tikililər eyni üsulla örtülüb.

Yaxın ərazilərdə, o cümlədən İsfahan yaxınlığındakı dağ tuneli kompleksi və Natanz ətrafında “Pickaxe Mountain” kimi tanınan yeni obyektin ətrafında möhkəmləndirilmiş tunel girişləri və baryerlər müşahidə olunub. Ekspertlərin fikrincə, bu tədbirlər həssas obyektlərin qorunmasına və ya fəaliyyətin havadan gizlədilməsinə yönələ bilər.

Elm və Beynəlxalq Təhlükəsizlik İnstitutu İsfahanda son vaxtlar aktivliyin artdığını, o cümlədən tunel girişlərinin təzə torpaqla örtüldüyünü bildirib. Analitiklər bunu mümkün gələcək zərbələrə hazırlıq kimi qiymətləndirirlər.

Genişmiqyaslı nüvə bərpası müşahidə olunmasa da, ekspertlər İranın hələ də zənginləşdirilmiş uran ehtiyatına malik olduğunu bildirirlər. ABŞ və İsrail kəşfiyyatının qiymətləndirmələrinə görə, ötən il vurulan obyektlərdə basdırılmış material yerində qalır.

Elm və Beynəlxalq Təhlükəsizlik İnstitutunun prezidenti Devid Olbrayt The New York Times-a bildirib ki, son aktivlik İranın nüvə silahı proqramını bərpa etmək seçimini açıq saxlamaq istədiyinə dair şübhələri artırır. Bununla belə, o, yaxın zamanda ciddi irəliləyişə dair əlamət olmadığını vurğulayıb.

Peyk görüntüləri Tehranın cənub-şərqində yerləşən Parçin hərbi kompleksində də yeni tikinti işlərini üzə çıxarıb. Keçmişdə nüvə silahlarının hazırlanması ilə əlaqəli yüksək partlayıcı sınaqlarla bağlanan bu ərazidə son aylarda təxminən 45 metr uzunluğunda iri silindrik kameranın inşa edildiyi görünür.

Parçin 2025-ci ilin iyun hücumlarında hədəf alınmasa da, 2024-cü ildə İsrail tərəfindən vurulub və sonradan hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə gücləndirilib. Analitiklər bildirirlər ki, yeni qurğunun təyinatı hələlik məlum deyil, lakin bu, obyektin strateji əhəmiyyətini qoruduğunu göstərir.

Dünya kiv